നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം സ്വകാര്യത പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്ന ഒരു അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? അതും ഒരു വർഷം മുഴുവൻ മറ്റൊരാളുമായി ഒരു കയറിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് ജീവിക്കുക! കേൾക്കുമ്പോൾ ഒരു ഭ്രാന്തൻ ആശയമായി തോന്നാമെങ്കിലും, മനുഷ്യന്റെ സഹനശേഷിയുടെയും മനഃശാസ്ത്രത്തിന്റെയും അതിരുകൾ തേടി രണ്ട് കലാകാരന്മാർ ഇത്തരമൊരു പരീക്ഷണം നടത്തി. തായ്വാനീസ്-അമേരിക്കൻ പെർഫോമൻസ് ആർട്ടിസ്റ്റായ ടെഹ്ചിങ് ഷിഹ് (Tehching Hsieh), ലിൻഡ മൊണ്ടാനോ (Linda Montano) എന്നിവരാണ് ഈ വിചിത്രമായ പരീക്ഷണത്തിന് വിധേയരായത്.
‘റോപ്പ് പീസ്’ (Rope Piece) എന്ന് പേരിട്ട ഈ പ്രോജക്റ്റിലൂടെ അവർ കണ്ടെത്തിയ കാര്യങ്ങൾ ആരെയും അതിശയിപ്പിക്കുന്നതാണ്.
എന്തായിരുന്നു നിബന്ധനകൾ?
1983-ൽ തുടങ്ങി 1984-ൽ അവസാനിച്ച ഈ പരീക്ഷണത്തിൽ, എട്ടടി നീളമുള്ള ഒരു കയർ ഉപയോഗിച്ച് ഇവരുടെ അരക്കെട്ടുകൾ തമ്മിൽ ബന്ധിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി അതായിരുന്നില്ല. ഈ 365 ദിവസങ്ങളിൽ ഇവർ യാതൊരു കാരണവശാലും പരസ്പരം സ്പർശിക്കാൻ പാടില്ല എന്നതായിരുന്നു പ്രധാന നിയമം. മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം, സ്വകാര്യത, നിയന്ത്രണം, പരസ്പരമുള്ള ആശ്രയത്വം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഈ തീവ്രമായ കലാപ്രകടനത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ആ അവസ്ഥയിൽ അവർക്ക് ദൈനംദിന കാര്യങ്ങളെല്ലാം ഒരുമിച്ച് ചെയ്യേണ്ടി വന്നു. ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുന്നതും, കുളിക്കുന്നതും, ഉറങ്ങുന്നതുമെല്ലാം ഒരുമിച്ച്. ഈ പരീക്ഷണത്തിന്റെ ഓരോ ഘട്ടവും ഫോട്ടോഗ്രാഫുകളിലൂടെ അവർ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
സ്വകാര്യതയുടെ അഭാവം നൽകിയ സമ്മർദ്ദം
പരീക്ഷണം ആരംഭിച്ച് അധികം വൈകാതെ തന്നെ ഇരുവരും തമ്മിൽ നിരന്തരം കലഹങ്ങൾ ഉണ്ടായിത്തുടങ്ങി. നിലവിൽ 75 വയസ്സുള്ള ഷിഹും 84 വയസ്സുള്ള മൊണ്ടാനോയും ആ കാലത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നത്, സ്വകാര്യത പൂർണ്ണമായും നഷ്ടപ്പെട്ട ആ അവസ്ഥ വല്ലാത്തൊരു മാനസിക പ്രതിസന്ധിയാണ് സൃഷ്ടിച്ചത് എന്നാണ്.
ഒരു സുഹൃത്തിനോട് ഫോണിൽ സ്വകാര്യമായി സംസാരിക്കുന്നത് പോലെയുള്ള നിസ്സാര കാര്യങ്ങൾ പോലും വലിയ വെല്ലുവിളിയായി മാറി. എന്നാൽ ഏറ്റവും വലിയ തലവേദന മറ്റൊന്നായിരുന്നു; ഒരാൾക്ക് വെള്ളം കുടിക്കണമെങ്കിലോ, ശുചിമുറിയിൽ പോകണമെങ്കിലോ, ജനലിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നോക്കണമെങ്കിലോ മറ്റേയാളുടെ കൂടി അനുവാദം വേണമായിരുന്നു. ഇരുവരും ഒരുമിച്ചു വേണം അവിടേക്ക് നടന്നുപോകാൻ. ഇതിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരാൾക്ക് താല്പര്യമില്ലെങ്കിൽ കാര്യങ്ങൾ വഷളാകും. ഒരാൾ പറയുന്ന കാര്യം മറ്റേയാൾക്ക് നിരസിക്കാനുള്ള അധികാരവുമുണ്ടായിരുന്നു. അതായത് എപ്പോഴും ‘നെഗറ്റീവ് വോട്ടിന്’ ആയിരുന്നു മുൻഗണന.
“ഞങ്ങൾ മൃഗങ്ങളെപ്പോലെയായി മാറി”
മാസങ്ങൾ പിന്നിട്ടപ്പോൾ ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള മാനസിക അകൽച്ച വർദ്ധിച്ചു. കയറിന്റെ രണ്ടറ്റത്തും നിന്ന് പരസ്പരം വലിക്കാനും, മിണ്ടാതിരിക്കാനും തുടങ്ങി. ലിൻഡ മൊണ്ടാനോയുടെ വാക്കുകൾ ഈ അവസ്ഥയുടെ തീവ്രത വ്യക്തമാക്കുന്നു:
“ഞങ്ങൾ കൂടുതൽ മൃഗങ്ങളെപ്പോലെയായി മാറുകയായിരുന്നു. ഏകദേശം കുരങ്ങന്മാരെപ്പോലെ! പരസ്പരം സംസാരിക്കുന്നത് ഞങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും നിർത്തി. പകരം മൂളലുകളിലൂടെയും പലതരം ശബ്ദങ്ങളിലൂടെയുമാണ് ഞങ്ങൾ ആശയവിനിമയം നടത്തിയിരുന്നത്.”
പരസ്പരം തൊടാൻ പാടില്ല എന്ന കർശനമായ നിയമം ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, ആ ദേഷ്യത്തിൽ താൻ ഷിഹിനെ ആയിരം തവണയെങ്കിലും കൊലപ്പെടുത്തിയേനേ എന്നാണ് ലിൻഡ സമ്മതിക്കുന്നത്. അത്രത്തോളം സമ്മർദ്ദത്തിലായിരുന്നു അവർ. പലപ്പോഴും ദേഷ്യം വന്ന ഷിഹ് ലിൻഡയുടെ തൊട്ടടുത്ത് ഫർണിച്ചറുകൾ വലിച്ചെറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ഭാഗ്യവശാൽ അവർക്ക് പരിക്കേറ്റില്ല.
അതിരുകൾ താണ്ടിയ കല
പെർഫോമൻസ് ആർട്ട് (Performance Art) എന്ന മേഖലയിൽ സമാനതകളില്ലാത്ത വ്യക്തിത്വമാണ് ഷിഹിന്റേത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ 6 പ്രധാന പ്രകടനങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഈ ‘റോപ്പ് പീസ്’. 1978-നും 2000-നും ഇടയിൽ ഒരു വർഷം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത പരീക്ഷണങ്ങളും, 13 വർഷം നീണ്ട മറ്റൊരു പരീക്ഷണവും അദ്ദേഹം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ഒരു മരക്കൂട്ടിനുള്ളിൽ അടച്ചിരുന്നതും, ഒരു വർഷത്തോളം ഒരു കെട്ടിടത്തിനുള്ളിലോ ഷെൽട്ടറിലോ കയറാതെ പൂർണ്ണമായും വെളിയിൽ കഴിഞ്ഞതുമെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അങ്ങേയറ്റം കഠിനമായ മറ്റ് കലാപ്രകടനങ്ങളാണ്.
മനുഷ്യൻ എത്രത്തോളം സ്വതന്ത്രനാണെന്നും, സ്വകാര്യത എന്നത് മാനസികാരോഗ്യത്തിന് എത്രത്തോളം അനിവാര്യമാണെന്നും ഈ കലാകാരന്മാരുടെ അനുഭവങ്ങൾ അടിവരയിടുന്നു. ഒരു കയർ കൊണ്ട് ശരീരങ്ങളെ ബന്ധിച്ചാൽ മാത്രം മനുഷ്യർക്കിടയിൽ സ്നേഹമോ ആശയവിനിമയമോ ഉണ്ടാകില്ലെന്നും, അതിന് മാനസികമായ ഇടം കൂടിയേ തീരൂ എന്നും ഈ ചരിത്രപരമായ പരീക്ഷണം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
